Buhay WFH: Kapag Akala Nila Tambay Ka Lang sa Bahay

Scene 1: Ang Alamat ng Pambansang Utusan sa Harap ng Laptop

Alas dos ng hapon. Tumitirik ang araw sa labas at halos makita mo na yung singaw ng kalsada na parang nagliliyab na aspalto. Sa ganitong oras sa Pilipinas, dalawa lang ang pwedeng gawin ng isang normal na nilalang: ang matulog habang nakatutok ang electric fan na number 3 ang ikot pero mainit pa rin ang ibinubugang hangin, o ang manuod ng noontime show habang naghihintay ng meryendang turon.

Pero para sa akin, si Macky, isang alipin ng makabagong teknolohiya at kinatawan ng lumalaking populasyon ng mga "Work From Home" professionals sa Pilipinas, ito ang oras ng matinding bakbakan.

"Macky! Mackyyyyyyy!"

Ayan na. Nagsimula na ang kalbaryo ko. Rinig na rinig ko ang boses ng nanay ko mula sa kusina, tumatagos sa binili kong noise-canceling headphones na nagkakahalaga ng tatlong libo sa Shopee. Scam yung headphones. Hindi nito kayang i-cancel ang boses ng isang inang Pilipina na naghahanap ng panggisa.

"Maaah! May meeting po ako!" sigaw ko pabalik, sabay pindot ng 'Mute' sa Zoom call ko. Nasa kabilang linya si Mr. Smith, ang kliyente kong Australyano na nagbabayad sa akin ng dolyar para ayusin ang graphic design ng website ng kumpanya niya sa Sydney. Nagpapaliwanag siya tungkol sa color palette at brand identity, habang ang nanay ko naman sa labas ng kwarto ay nagpapaliwanag tungkol sa nawawalang suka.

Bumukas ang pinto. Walang katok-katok. Ang pinto ng kwarto ko ay parang convenience store—always open to the public. Pumasok si Mama, hawak ang isang basyong bote ng Datu Puti. Nakapamewang. Ang kilay ay nakataas nang halos umabot na sa hairline niya.

"Anong meeting-meeting? Wala ka namang kausap dyan, panay ka lang tipa sa keyboard mong umiilaw-ilaw! Bumili ka nga muna ng suka kay Aling Nena, at nangingitim na yung bawang ko sa kawali!"

Kung akala mo tapos na ang kalbaryo ko, dyan ka nagkakamali. Ito ang isa sa pinakamabigat na parusa sa pagiging freelancer sa Pilipinas. Ang "Curse of the Tambay Perception." Sa paningin ng mga magulang natin, lalo na yung mga ipinanganak noong panahon na ang trabaho ay nangangailangan ng uniporme, biyahe sa jeep, at pag-punch ng bundy clock, ang pag-upo sa harap ng computer buong araw ay hindi trabaho. Ito ay paglalakwatsa sa loob ng bahay.

"Ma," pabulong kong sagot, pilit tinatakpan ang webcam para hindi makita ni Mr. Smith ang nanay kong naka-duster na may butas sa kilikili habang hawak ang bote ng suka na parang sandata. "Kausap ko po yung boss ko. Bayad po ang oras ko dito. Please, Ma, mamaya na."

"Anong boss? Eh nakapambahay ka lang at nakashorts! Sige na, kundi ipapakain ko sa'yo itong adobo na walang asim! Bilisan mo na diyan. Nakaupo ka lang naman maghapon, hindi ka man lang mautos-utusan. Buti pa si Boyet, yung anak ni Tita Baby mo, seaman! Laging nagpapadala ng balikbayan box. Ikaw, padala ka nang padala ng picture sa computer, hindi naman nakakain!"

Ouch. Ang pambansang comparison. May "Boyet" ba sa bawat pamilyang Pilipino? Yung pinsan o kapitbahay na ginagawang gintong pamantayan ng tagumpay. Wala akong laban kay Boyet. Si Boyet ay nasa barko, nagtitiis sa alon ng karagatan. Ako ay nasa kwarto, nagtitiis sa alon ng init ng panahon at sa malabong instructions ng kliyente ko.

Tumingin ako sa screen. Nag-u-unmute na si Mr. Smith. “Macky, mate, are you still there? The screen went dark.”

Nag-panic ako. Sa isang mabilis na desisyon na nagpapakita ng tunay na galing ng isang Pilipinong freelancer, nag-reply ako. “Yes, Mr. Smith! Apologies, there was a minor power surge here. Just resetting my router. Be back on cam in two minutes!”

Sabay patay ng camera at mute ng mic. Hinablot ko ang bote ng suka mula sa nanay ko, kinuha ang bente pesos, at humugot ng isang napakalalim na buntong-hininga. Naramdaman ko ang bigat ng mundo sa aking mga balikat. Hindi dahil sa hirap ng trabaho, kundi dahil sa kawalan ng hustisya sa aking estado sa lipunan. Kumikita ako ng anim na digit sa isang buwan sa pagiging Senior UI/UX Designer, nagbabayad ng tax, nagbibigay ng pambayad sa kuryente, pero pagdating sa kusina, ako ay isang walang kwentang nilalang na pwedeng utusan na bumili ng suka sa gitna ng isang international business meeting.

Ito ang buhay WFH. Isang malaking ilusyon. Sa internet, ako si "Marc, Senior Digital Architect." Sa bahay, ako si "Macky, ang pambansang utusan."

Scene 2: Ang Pagsalakay ng mga Kamag-anak at ang Nawawalang Suka

Lumabas ako ng bahay. Ang init ay parang nananampal. Ang suot ko? Faded na sando ng Chicago Bulls na panahon pa ni Michael Jordan, at basketball shorts na maluwag ang garter. Paano ba naman, wala akong oras magbihis. Every second counts. Kailangan kong makabalik agad bago mapansin ni Mr. Smith na masyadong matagal ang "power surge" ko.

Habang naglalakad ako sa kalsada papunta sa sari-sari store ni Aling Nena, ramdam ko ang mga tingin ng mga kapitbahay. Ito yung mga tingin na may halong awa at panghuhusga. Ang neighborhood natin sa Pilipinas ay isang malaking CCTV camera na walang blind spot. Lahat napapansin, lahat ginagawan ng kwento.

Sa di kalayuan, nakita ko si Tita Baby. Ang opisyal na tagapagbalita ng aming barangay, nakatayo sa labas ng bahay nila habang nagwawalis ng mga tuyong dahon, kahit wala namang puno sa tapat nila. Hinihintay lang talaga nitong may dumaan para may makausap. At ako ang naging biktima ng pagkakataon.

"O, Macky! Lumabas ka rin ng lungga mo!" bati niya, boses pa lang ay parang naka-megaphone. "Tanghaling tapat ah, bagong gising ka? Napuyat ka na naman kaka-computer?"

Gusto ko sanang sumagot ng: "Hindi po, Tita. Napuyat po ako kasi nag-o-optimize po ako ng user interface para sa isang e-commerce platform na gagamitin ng libo-libong tao sa buong mundo."

Pero alam ko na ang isasagot niya dyan. "Ano yun? Parang networking? Naku, mag-ingat ka dyan, scam yan." Kaya naman, pinili ko na lang ang sagot ng mga taong pagod na mag-explain.

"Opo, Tita. May tinapos lang na laro."

"Hay naku, bata ka. Hanggang kailan ka ba ganyan? Sayang ang tinapos mo. Tignan mo yung anak kong si Boyet, padating na sa isang linggo. Bibili daw siya ng bagong sasakyan. Sana mag-apply ka na ng totoong trabaho. O sige, may hiring ngayon sa munisipyo, baka gusto mo subukan. Tagakopya ng dokumento. At least doon, may opisina."

Ngumiti na lang ako nang pilit, yung ngiting abot hanggang ngala-ngala sa sobrang plastik. "Sige po, Tita. Salamat po sa concern. Bili lang po ako ng suka."

Dali-dali akong pumunta sa tindahan ni Aling Nena. Ang sari-sari store ni Aling Nena ay parang portal papunta sa ibang dimensyon. May mga nakasabit na chichirya na maalikabok na, may mga sachet ng shampoo na nakabilad sa araw, at sa loob, ang bantay na laging may pinapanood na K-Drama sa cellphone niya.

"Aling Nena! Pabili po ng suka, yung sampung piso!" sigaw ko, sabay tapik sa barya sa ibabaw ng garapon ng nips.

Silip ni Aling Nena. "Teka lang, Macky. Nasa climax na itong pinapanood ko. Ayan na, magkikita na sila ng totoo niyang nanay."

"Aling Nena, mabilis lang po, nag-aantay po yung boss ko—este, yung nanay ko, masusunog na yung bawang."

Inabot niya ang suka. "O heto. Sandali, pabili rin daw ang nanay mo ng yelo. May sinigang yata kayong ulam mamaya. Tsaka padagdag na rin nitong isang balot ng paminta, utang daw muna."

Napatampal ako sa noo. Nagpabili rin ng yelo? Paano ko bubuhatin ito pabalik ng mabilis? Pero dahil Pilipino tayo, at ang hindi pagsunod sa utos sa tindahan ay katumbas ng pagtatakwil sa pamilya, kinuha ko lahat. Suka sa kanang kamay, yelo sa kaliwang kamay, paminta sa bibig.

Kumaripas ako ng takbo pabalik ng bahay. Tumutulo ang yelo sa hita ko, ang suka ay umaalon sa bote, at ang puso ko ay kumakabog na parang nakikipag-sprint sa Olympics. Ang hirap! Ang hirap-hirap maging tambay!

Pagdating ko sa bahay, sinalubong ako ng nanay ko. Kinuha niya ang suka at yelo na parang wala lang. "Bakit ang tagal mo? Inabot ka na ng siyam-siyam. O siya, mamaya pagkatapos mo diyan sa paglalaro mo, linisin mo yung electric fan sa kwarto ko ha. Puro alikabok na."

Tumakbo ako pabalik sa kwarto ko at ni-lock ang pinto. Pagtingin ko sa monitor, wala na si Mr. Smith sa Zoom. Naputol na ang linya. Sa Slack app ko, may isang malaking red dot. Mensahe mula kay Mr. Smith.

“Macky, I had to drop off. The clients needed the mockups 10 minutes ago. Since you weren't there to present them, I had to wing it. It didn't go well. We need to have a serious talk about your reliability during work hours tomorrow.”

Nanlamig ako. Hindi dahil sa tumulo yung yelo sa binti ko kanina, kundi dahil pakiramdam ko, gumuho ang mundo ko. Yung trabahong pinaghirapan kong buuin, yung reputasyon ko bilang isang maaasahang freelancer, muntik nang masira dahil sa isang bote ng Datu Puti.

Napakuyom ang kamao ko. This is the tipping point. The boiling point of a WFH professional. I breathed out a heavy sigh, stared at my mechanical keyboard that my mom thought was a toy, and realized something had to change. Hindi pwedeng ganito na lang lagi. Kailangan ng intervention. Kailangan ng edukasyon. Kailangan ng... resibo.

Scene 3: Ang Realisasyon sa Halaga ng 'Invisible' na Trabaho

Kinabukasan, araw ng Biyernes. Hindi lang ito basta Biyernes; ito ay ika-kinse ng buwan. Payday. The golden day for every freelancer who survived the gruelling wait for bank transfers and Paypal conversions.

Bumangon ako ng maaga, mga alas-siyete ng umaga, isang himala para sa aking nocturnal na pamumuhay. Sa kusina, nakita ko si Mama na nagtitimpla ng 3-in-1 na kape at naghihiwa ng pandesal. Medyo tahimik siya. Simula nung nangyari kahapon, hindi ko na siya kinibo. Binigay ko sa kanya ang "silent treatment" na madalas gawin ng mga asawa pag galit, pero in-apply ko bilang anak.

Lumapit ako sa mesa at umupo. Inilapag ko sa harap niya ang tatlong bagay.

Una, ang bill natin sa Meralco. Mahigit anim na libo. Pangalawa, ang resibo ng pambayad sa PLDT internet natin. Dalawang libo't walong daan. Pangatlo, isang makapal na sobreng puti na may lamang cash. Ang budget para sa groceries, bigas, at panggastos sa bahay para sa susunod na dalawang linggo.

Napatingin si Mama sa akin. Kumunot ang noo niya, ibinaba ang kutsilyo at ang pandesal. "Ano ito, Macky?"

"Ma," simula ko, kalmado pero pormal. "Bayad na po yung kuryente natin. Binayaran ko na rin po online yung internet, kaya hindi na kayo kailangang pumila sa Bayad Center mamaya. At iyan po yung sobre, pang-grocery po natin at pambili ng gamot ninyo sa high blood."

Tinitigan niya ang sobre, dahan-dahang binuksan at nakita ang mga malulutong na libo-libong piso. Biglang nawala ang asim sa mukha niya na mas maasim pa sa sukang pinabili niya kahapon. Tumingin siya ulit sa akin, medyo nangingilid ang luha pero pinipigilan.

"Saan galing ito, anak? May nanalo ba tayo sa lotto? O baka naman kung anu-ano nang pinapasok mong networking? Sabi na nga ba eh—"

"Ma, hindi po," pagputol ko nang may paggalang. "Galing po iyan doon sa pagta-type-type ko sa computer na sinasabi niyo. Galing po iyan sa boss kong kano na ka-meeting ko kahapon nung pinabili niyo ako ng suka. Galing po iyan sa trabaho ko."

Natahimik siya. Walang tunog kundi ang tahol ng aso ng kapitbahay na si Bantay, at ang tunog ng kutsara sa kape ko.

"Ma, naiintindihan ko po na iba yung nakasanayan ninyong trabaho," nagpatuloy ako, boses ko'y bumaba at naging mas malumanay. "Sanay po kayo na ang nagtatrabaho, umaalis ng bahay ng alas-sais ng umaga, nagpupuno sa jeep, nauulanan, at nauuwi ng pagod. Sanay po kayo na ang trabaho, kailangan pawisan. Pero nag-iba na po ang panahon ngayon."

Huminga ako nang malalim, inaalala ang stress na pinagdadaanan ko araw-araw na hindi nila nakikita. Ang puyat, ang anxiety sa tuwing nawawalan ng internet, ang hirap ng pakikipag-usap sa mga dayuhan sa kabilang panig ng mundo habang pilit tinatago ang ingay ng manok sa labas ng bintana.

"Ang pagtatrabaho ko sa kwarto, hindi ibig sabihin ay wala akong ginagawa. Ang utak ko po ang napapagod. Yung 'computer-computer' lang na sinasabi niyo, yun po ang bumubuhay sa atin. Yun po ang nagbabayad ng kuryente para maka-panood kayo ng probinsyano nang walang patid. Bayad po ang bawat oras na nakaupo ako dyan, at pag umalis ako para bumili ng yelo, pera po ang nawawala sa atin. Hindi po ako tambay, Ma. Isa po akong propesyonal. Nasa bahay nga lang ang opisina ko."

Tinitigan ako ni Mama nang matagal. Nakita ko yung shift sa mga mata niya. Mula sa inis, napalitan ng pag-unawa. Sa unang pagkakataon, hindi niya nakita ang isang pasaway na anak na naglalaro lang buong araw. Nakita niya ang isang breadwinner na tahimik na nakikipaglaban sa hamon ng buhay, gamit hindi ang lakas ng katawan, kundi ang bilis ng isip (at bilis ng internet).

Hinawakan niya ang kamay ko na nakapatong sa mesa. Medyo magaspang ang kamay niya, tanda ng maraming taong paghihirap, pero napakainit.

"Pasensya ka na, anak," mahinang sabi niya, ang boses ay may halong hiya at lambing na tipikal sa mga nanay na nag-so-sorry ng hindi direktang nagsasabi ng 'sorry'. "Hindi ko naman alam. Nakikita kasi kita laging nakapambahay, laging nasa kwarto... akala ko talaga ayaw mo lang lumabas. At saka, na-pressure din ako kay Tita Baby mo. Laging pinagmamalaki si Boyet. Gusto ko lang din sana may ipagmalaki ako."

Ngumiti ako. Ang pambansang guilt trip, nai-reverse rin sa wakas. "Ma, hindi niyo kailangan ng seaman para may maipagmalaki. Sabihin niyo kay Tita Baby, yung anak niyo, nakakabili ng grocery kahit hindi umaalis ng Pilipinas. At the best part? Hindi niyo kailangang maghintay ng dalawang taon para makita ako. Nandito lang ako, nagpapabigat ng kuryente."

Natawa si Mama, pinunasan ang konting basa sa mata niya, at itinulak sa akin ang platito ng mainit na pandesal. "O sige na, kumain ka na. At baka may kausapin ka na namang banyaga mamaya. Mamamalengke na ako."

Tumayo siya, hawak ang sobre, at may kakaibang sigla sa paglalakad niya. Nang makarating siya sa pinto, lumingon siya.

"Anak, mawalang-galang na sa propesyon mo..." sabi niya, may halong ngiti sa labi.

"Bakit po, Ma?"

"Kung magaling ka talaga sa computer na 'yan... baka naman pwede mong ayusin yung Facebook ko? Hindi ko ma-open, nakalimutan ko yung password nung nag-logout ako kahapon. Kailangan kong makita kung anong pinost ng Tita Baby mo na bagong sasakyan ni Boyet, para maka-comment ako ng 'God bless'."

Napabuntong-hininga na lang ako habang kumakagat sa pandesal. Akala ko, solved na ang problema ko. Akala ko, nag-level up na ang tingin niya sa akin mula tambay papuntang respetadong tech professional. Pero hindi pala. Nag-level up lang ako mula "Utusan ng Suka" papuntang "In-House IT Support ng Pamilya."

Sabagay, ito ang buhay Pilipino. Ito ang buhay WFH. Mahirap ipaliwanag, nakakapagod makipagtalo, pero sa huli, kapag nakikita mong napapangiti mo ang pamilya mo kahit sa loob lang ng isang maliit na kwartong iluminado ng LED monitor, alam mong worth it ang lahat.

Bumalik ako sa kwarto. Naupo sa aking gaming chair. Nag-online sa Slack, nag-reply kay Mr. Smith ng isang mahabang apology letter na may halong corporate bullsh*t tungkol sa ISP stability sa developing nations, at naghanda para sa panibagong araw ng pagta-type-type.

Hindi na ako tambay sa paningin ng nanay ko. At iyon ang pinakamahalagang promotion na nakuha ko ngayong taon.