Pumikit ako nang mariin. Alas-kwatro y media. Sa mga oras na ito, ang mga normal na tao sa ibang bansa ay mahimbing pang natutulog, nananaginip ng mga unicorns at magagandang kinabukasan. Pero ako? Ako si Mark, dalawampu't walong taong gulang, isang hamak na Data Encoder sa isang kumpanya sa Makati, na sumasahod ng sapat lang para hindi mamatay sa gutom pero kulang para mabuhay nang may dignidad. Kailangan kong bumangon, hindi dahil gusto ko, kundi dahil kapag alas-singko na ako nagising, malamang sa alas-onse na ako makakarating sa opisina. Ganyan ang "Butterfly Effect" ng Metro Manila traffic: na-late ka lang ng limang minuto sa pag-bangon, dalawang oras ang magiging kapalit nito sa kalsada.

"Bumangon ka na diyan, Mark! Yung sinaing, wag mong kalimutang tanggalin sa saksakan!" sigaw ng nanay ko mula sa kusina.

"Opo, Ma! Babangon na!" sagot ko habang kinakamot ang tiyan kong parang nagrerebelde pa sa ideya ng agahan.

Paglabas ko ng bahay bandang alas-singko, madilim pa ang langit. Malamig ang ihip ng hangin. Amoy hamog at pandesal mula sa kanto. Kung sa pelikula ito, ito yung part na may tumutugtog na indie music habang naglalakad ang bida. Pero sa reyalidad, ang background music ko ay ang umuungol na makina ng tricycle ni Mang Boy at ang tahol ng aso ng kapitbahay naming hindi ko alam kung aso ba talaga o sinapian ng demonyo.

"North Ave, Mang Boy," sabi ko, sabay abot ng bente pesos.

"Wala kang barya diyan, pards? Aga-aga eh," reklamo niya, sabay kamot sa batok na tila ba kasalanan ko pang buo ang pera ko.

"Wala eh. Yan lang pinakamaliit ko."

Bumuntong-hininga si Mang Boy, isang tunog na nagpapahiwatig ng libo-libong taon ng pagdurusa ng uring manggagawa, at pinaharurot ang tricycle na parang sumasali sa Formula 1. Amoy usok. Amoy langis. Amoy tagumpay ng isang Lunes na hindi mo pa man nasisimulan ay pagod ka na.

Pagbaba ko sa kanto malapit sa EDSA, bumulaga sa akin ang isang tanawin na kahit kailan ay hindi ko masasanayan. Mula sa paanan ng overpass hanggang sa tuktok, patuloy hanggang sa mismong entrance ng MRT North Avenue station, ay isang mala-ahas na pila. Hindi ito pila ng mga taong bibili ng concert ticket ng Taylor Swift o Blackpink. Hindi rin ito pila para sa ayuda. Pila ito ng mga taong handang isugal ang kanilang mga kaluluwa makapasok lang sa trabaho nang on time.

Kung akala mo tapos na ang kalbaryo ko sa paggising ng maaga, diyan ka nagkakamali. Dito pa lang nagsisimula ang totoong Hunger Games ng Metro Manila.

Ikalawang Istasyon: Ang Hunger Games sa EDSA

Pumila ako sa likod ng isang Ate na naka-rubber shoes pero may bitbit na high heels sa paper bag. Classic corporate survival strategy. Sa unahan niya ay isang Kuya na may backpack na sobrang laki, parang magka-camping sa bundok ng Tralala imbes na papasok sa BPO. Sa kabilang gilid ko, may grupo ng mga estudyanteng amoy na amoy mo pa ang ibinuhos na Johnson's Baby Powder sa leeg nila. Sila yung mga fresh, mga punong-puno pa ng pag-asa sa buhay, mga hindi pa kinakain ng sistema. Tiningnan ko sila nang may halong awa. Balang araw, mga bata, maiintindihan niyo rin.

Umusad ang pila. Dahan-dahan. Parang prusisyon tuwing Mahal na Araw, pero walang nagdarasal—puro nagmumura sa isip.

"Sir, paki-bukas po ang bag," utos ng security guard pagdating ko sa inspection area.

Binuksan ko ang bag ko. Kinuha ni Kuya Guard ang kanyang mahiwagang kahoy—isang patpat na mukhang drumstick na ginamit sa rakrakan bago napunta sa MRT—at kinahig ang loob ng bag ko nang walang kahit anong sigla. Hindi ko alam kung anong hinahanap niya. Kung may bomba ba akong dala, palagay ko hindi makikita ng drumstick niya yun. Minsan gusto ko siyang tanungin, "Kuya, sa tagal mong nangangahig diyan sa mga bag namin, may nahanap ka na bang ginto o kahit anong kahulugan ng buhay?" Pero siyempre, hindi ko sinabi. Gusto ko pang mabuhay.

Paglagpas sa guard, ang susunod na boss fight: Ang Turnstile.

Kinuha ko ang Beep card ko. Ang Beep card na ito ay parang extension na ng buhay ko. Kapag nawala ito, parang nawalan na rin ako ng pagkakakilanlan. Pinatong ko ang card sa scanner.

BEEP!

Kulay berde. Success. Pumasok ako. Pero yung kasunod ko, isang lalaking mukhang hindi nakatulog kagabi kakaisip sa deadline niya, ay hindi pinalad.

BEEP-BEEP-BEEP! Kulay pula. "Insufficient Balance."

Parang tumigil ang mundo. Ang mga taong nasa likod niya sa pila ay naglabas ng pangkalahatang buntong-hininga ng inis. "Hala, Kuya, sa gilid muna, pila ka muna sa ticket booth," sabi ng naka-duty na attendant. Yung mukha ni Kuya, parang pinagsakluban ng langit, lupa, at ng buong EDSA. Bumalik siya sa dulo ng panibagong pila. Isang minutong pagkakamali, katumbas ng kalahating oras na pagka-late. Brutal ang MRT. Hindi ito nagpapatawad.

Nang makarating ako sa platform, pakiramdam ko nasa loob ako ng isang malaking oven na pinasabog ng amoy ng iba't ibang klase ng pabango, pawis, at stress. Siksikan. Walang espasyo para huminga nang maayos. Ang init ay nanunuot sa balat. Kahit anong lakas ng bentilador sa itaas, nagiging warm breeze lang ito na parang hininga ng isang higanteng dragon.

"Tren paparating na sa istasyon ng North Avenue. Ang tren na ito ay patungong Taft Avenue," pahiwatig ng boses sa speaker. Isang boses na walang emosyon, parang sirang plaka na nagbabalita ng aming nalalapit na kapahamakan.

Mula sa kalayuan, nakita ko na ang ilaw ng tren. Paparating na ang bakal na halimaw. Umatras-abante ang mga tao sa platform. Nag-uumpisa na ang positioning. Meron kasing iba't ibang uri ng mananakay sa MRT kapag paparating na ang tren:

1. Ang Doorblocker: Ito yung mga nakatayo mismo sa tapat ng pinto. Wala silang pakialam kung may lalabas, ang mahalaga, sila ang unang papasok. Sila ang mga Spartan ng EDSA.

2. Ang Gitna-drifter: Ito ako. Hahanap ng medyo may awang, aaligid-aligid, tapos sisingit kapag may pagkakataon. Fluid. Parang tubig.

3. Ang Ninja: Ito yung mga taong hindi mo nakitang pumila, pero pag bukas ng pinto, nasa loob na sila. May mga kapangyarihang hindi maipaliwanag ng siyensya.

Tumigil ang tren. Bumukas ang mga pinto.

At nagsimula ang digmaan.

"Palabasin muna ang mga bababa! Palabasin muna!" sigaw ng isang guard na malapit na atang mawalan ng boses. Wala namang nakikinig. Nagkabanggaan ang mga balikat. Nagkatapakan ng mga sapatos.

"Aray ko po, yung paa ko!" sigaw ng isang babae. "Kuya, yung bag mo naman, tumatama sa mukha ko!" reklamo ng isang estudyante. "Wag kayong manulak! Sasakay tayong lahat!" sigaw ng isang matandang lalaki na siya namang nangunguna sa panunulak.

Sa loob ng tatlong segundo, nahanap ko ang sarili kong tinatangay ng agos ng mga tao. Hindi na ako naglakad; literal na binuhat ako ng pwersa ng masa papasok sa loob ng tren. Pag-apak ko sa sahig ng tren, nakahinga ako nang maluwag. Nakapasok ako. Survival mode: Passed.

Pero agad ko ring na-realize na masyado pang maaga para mag-celebrate. Dahil pagkasara ng pinto, napagtanto kong nasa gitna ako ng karagatan ng mga tao, at wala akong makapitan.

Ikatlong Istasyon: Ang Byaheng Langit sa Loob ng Lata

Ting-ning-ning-ning! Sumara ang pinto. Umarangkada ang tren.

Ito na. Ang pamosong Byaheng Langit. Tinawag itong byaheng langit hindi dahil parang nasa alapaap ka sa sarap, kundi dahil sa sobrang siksikan, pakiramdam mo isang maling galaw lang, kukunin na ni Lord ang kaluluwa mo.

Sa unang limang minuto mula North Avenue hanggang Quezon Avenue, kaya pa. Nakakapag-cellphone pa ang iba. Nakikinig sa Spotify. Yung katabi ko nga, nakakapag-Mobile Legends pa kahit halos nakadikit na yung siko niya sa tadyang ko.

Pero pagdating ng Quezon Avenue, bumukas muli ang pinto. Sa hindi maipaliwanag na himala ng physics at biology, kahit punong-puno na ang tren at parang wala nang paglalagyan kahit isang hibla ng buhok, may pumasok pa ring dalawampung tao.

Siksik. Usog. Tulak.

"Basa-basa pa, usog pa sa gitna!" sigaw ng isang lalaking bagong pasok. Anong usog sa gitna?! gusto kong isigaw pabalik. Kuya, kung uusog pa kami sa gitna, magiging isa na kaming malaking bola ng laman!

Ngayon, wala na akong espasyo para gumalaw. Ang kaliwang braso ko ay nakaipit sa pagitan ng likod ng isang kuyang amoy matapang na kape at ng bintana. Ang kanang braso ko naman ay nakataas na parang nagpupuri sa simbahan, dahil hindi ko na ito maibaba matapos akong makipagsiksikan kanina.

Nasa harapan ko mismo, mga tatlong pulgada mula sa mukha ko, ay isang babaeng may mahabang buhok na basa pa. Tuwing gumagalaw ang tren, humahampas ang basa niyang buhok sa pisngi ko. Amoy Sunsilk na pink. Mabango naman sana, kaso kapag humampas sa mata mo yung buhok, hindi na nakakatuwa.

Gusto kong magreklamo, gusto kong sabihing, "Miss, pakitakpan naman yung buhok mo." Pero hindi ko magawa kasi bawat buka ng bibig ko, nalalanghap ko yung hininga ng lalaking nasa likod niya, na mukhang nag-almusal ng longganisang bawang.

Seryoso, na-try mo na bang makipag-titigan sa taong hindi mo kilala kasi wala kang ibang pwedeng tignan dahil nakadikit na yung ilong mo sa pinto o sa balikat nila? Yung tipong nagkaka-aminan na kayo ng sikreto ng mga kaluluwa niyo sa pamamagitan lang ng eye contact? Nangyari sa akin 'yan ngayon. Tiningnan ko yung katabi kong lalaki na naka-salamin. Tiningnan niya rin ako. Sa mga mata niya, nabasa ko ang mensahe: "Pagod na ako, pre. Gusto ko nang umuwi at mag-alaga na lang ng manok." Tiningnan ko siya pabalik at sinabi sa isip ko, "Ako rin, pre. Ako rin."

Paglagpas ng GMA-Kamuning station, nagsimula ang tunay na kalbaryo. Biglang tumunog ang isang malakas na SKRIIIIIIK! at biglang pumreno ang tren nang napakalakas.

Lahat kami ay sumubsob pasulong. Dahil walang may hawak sa handrail (dahil hindi naman kami makaabot), nag-domino effect kami. Napasandal ako sa ate na amoy Sunsilk, na napasandal naman kay kuya na amoy bawang, na napasandal sa pinto.

Tapos, tumigil ang tren. Sa gitna ng riles. Sa pagitan ng Kamuning at Cubao.

Katahimikan. Tapos, ang pinakanakakatakot na tunog sa lahat ng sumasakay ng MRT: nawala ang tunog ng aircon.

"Hala. Bakit namatay?" bulong ng isang babae. "Patay tayo diyan, sira na naman," reklamo ng isang lalaki sa likuran.

Sa loob ng sampung segundo, ramdam mo agad ang pagtaas ng temperatura. Parang biglang nag-transform ang MRT coach mula sa isang sardine can papunta sa isang steamer ng siomai. Nagsimulang mamuo ang pawis sa noo ko. Tumulo ito papunta sa kilay ko, papunta sa mata ko. Hapdi. Hindi ko mapunasan dahil ipit ang mga kamay ko.

Dito na nagsisimula ang mga internal monologue ng isang Pilipinong commuter.

Bakit ba tayo nagpapaka-martir ng ganito? isip-isip ko habang nakikipagpalitan ng body heat sa limampung taong nakapaligid sa akin. Bakit kailangan nating dumaan sa purgatoryo araw-araw para lang kumita ng pera na ibabayad din natin sa kuryente, tubig, at sa pamasahe para makasakay ulit sa purgatoryong ito kinabukasan? Cycle of life ba 'to o cycle of torture?

Tumagal kami sa posisyong iyon ng halos sampung minuto. Sampung minutong walang hangin, walang galawan, puro lang singhap ng mga taong nag-aagawan sa limitadong oxygen ng tren. May narinig akong umiyak na bata sa kabilang dulo. May narinig akong nagmumura sa telepono—malamang ine-explain sa boss niya kung bakit siya late na naman.

"Boss, sirang tren. Opo. Picturan ko maya. Opo, sorry po."

Apektado tayong lahat ng kapalpakan ng sistema. At sa mga oras na ito, sa loob ng mainit, masikip, at mabahong tren na ito, walang mayaman o mahirap, walang boss o rank-and-file. Pare-pareho kaming mga nilalang na pinagpapawisan at umaasang hindi kami mamamatay sa asphyxiation bago makarating ng Cubao.

Minsan napapaisip ako, ano kayang mangyayari kung bigla na lang akong sumigaw ng, "AYOKO NA! MAG-RERESIGN NA AKO!" dito mismo sa loob ng tren? Malamang walang papansin sa akin. Baka may sumagot pa ng, "Edi mag-resign ka, wag kang maingay diyan, ang init-init na nga eh." Ganyan ka-desensitized ang mga Pilipino sa hirap. Ginagawa na lang nating biro, ginagawa na lang nating memes, pero sa totoo lang, ubos na ubos na tayo.

Sa wakas, pagkalipas ng parang isang taon, umandar muli ang tren.

Whoooosh. Bumalik ang aircon.

Isang pangkalahatang buntong-hininga ang narinig ko mula sa buong carriage. Parang mga nakaligtas sa isang sakuna. Umandar kami patungong Cubao, tapos Santolan, tapos Ortigas. Unti-unting nababawasan ang tao. Unti-unting lumuluwag ang espasyo.

Huling Istasyon: Ang Pansamantalang Kaligtasan

Pagdating sa Ayala station, halos kalahati ng laman ng tren ang bumaba, kasama na ako.

Paglabas ko ng pinto ng tren at pag-apak ko sa platform, sinalubong ako ng malamig na hangin ng labas (na sa totoo lang ay mainit din, pero kumpara sa loob ng tren, parang aircon na rin). Inayos ko ang damit ko na lukot-lukot na parang nginuya ng baka. Pinunasan ko ang pawis ko gamit ang bimpo kong mamasa-masa na rin.

Tiningnan ko ang sarili ko sa repleksyon ng salamin ng istasyon. Gusot ang polo, gulo ang buhok, mukhang pinagkaitan ng tulog at pagmamahal ng lipunan. Pero buhay.

Naglakad ako pababa ng hagdan, sumabay sa agos ng libo-libong manggagawang nagmamadali papunta sa kani-kanilang mga opisina. Ang iba, may hawak nang kape mula sa convenience store; ang iba, nagsisimula nang maglagay ng make-up habang naglalakad, isang skill na mga Pilipina lang ang nakakagawa nang may perpektong husay.

Habang naglalakad ako sa footbridge papuntang opisina, napatingin ako sa ID lace ng isang lalakeng kasabay ko. May nakasabit na maliit na picture frame—picture ng isang batang nakangiti, naka-uniporme, malamang anak niya. Bigla akong natigilan.

Sa loob ng ilang taon kong pag-commute, palagi akong nagrereklamo. Naiinis ako sa siksikan, sa amoy, sa init, sa bulok na sistema. Totoo naman, valid ang reklamo. Hindi dapat ganito ang buhay. Hindi tayo dapat nakikipaglaban araw-araw para lang makapasok sa trabaho.

Pero habang pinagmamasdan ko ang mga taong kasabay kong naglakad mula sa byaheng langit na iyon, may isang mabigat na katotohanang bumasag sa cynicism ko. Walang sinuman sa amin ang gusto talagang sumakay doon nang ganoong oras. Walang may pangarap na maipit sa pinto ng tren o maka-amoy ng kilikili ng iba tuwing umaga.

Pero ginagawa namin. Ginagawa namin araw-araw.

Bakit? Dahil mas matimbang ang dahilan kaysa sa hirap. Ginagawa ito ni Kuya para may pambayad siya sa tuition ng batang nasa ID lace niya. Ginagawa ito ni Ate na naka-heels para mapatunayan sa pamilya niya sa probinsya na kaya niyang buhayin ang sarili niya sa Maynila. Ginagawa ko ito para may pambayad kami ni Nanay sa kuryente, para may pambili ng gamot niya sa maintenance, at para kahit papaano, may naiipon ako para sa pangarap kong magtayo ng maliit na negosyo balang araw.

Bawat mukhang pagod, bawat nakakunot na noo sa loob ng MRT, ay may bitbit na kwento ng sakripisyo. Isang tahimik na bayanihan ng pagtitiis. Nakakapikon man ang sistema, nakakabilib pa rin ang tibay ng sikmura at pasensya ng Pilipino. Tayo yung mga taong kayang ngumiti at mag-joke matapos ma-ipit sa tren nang dalawang oras. Tayo yung mga taong kahit binugbog na ng byahe, pagdating sa opisina, kaya pa ring sabihin sa katrabaho, "Uy, nag-breakfast ka na? Tara, kape."

Pumasok ako sa lobby ng building namin. Malamig. Maaliwalas. Binati ako ng guard na nakangiti.

"Good morning, sir Mark!" bati niya. "Good morning, Kuya Ruel," sagot ko.

Tiningnan ko ang orasan. 7:45 AM. Umabot ako. May labinlimang minuto pa para mag-kape, maghilamos, at magkunwaring hindi ako muntik mamatay sa byahe.

Mamayang alas-singko ng hapon, Lunes pa rin. Mag-uuwian na naman ang lahat. Pipila na naman kami. Makikipagsiksikan na naman. Makikipagpalitan na naman ng mukha, pawis, at kaluluwa sa loob ng tren. Ang Lunes ay isa pa ring sumpa. Ang byahe ay isa pa ring purgatoryo.

Pero hangga't may mga dahilan tayo para bumangon at umuwi, patuloy nating sasakyan ang byaheng langit na ito. Bukas, uulitin ko na naman. At sa susunod na bukas. At sa susunod pa.

Ngumiti ako nang tipid, tinapik ang ID ko sa scanner ng opisina, at pumasok sa loob.

BEEP.

Buhay pa. Laban ulit.