Ako si Jepoy. At ito ang kaharian ko: Ang "Jepoy’s Sari-Sari Store & General Merchandise" (kahit na wala naman kaming merchandise na mas malaki pa sa timba ng yelo).

Kung akala mo madali ang maging may-ari ng sari-sari store, dyan ka nagkakamali. Hindi lang ito basta pag-abot ng suka at pag-sukli ng barya. Ang pagtitinda sa Pilipinas ay isang propesyon na nangangailangan ng pasensya ng isang santo, memorya ng isang elepante, at abilidad sa negosasyon ng isang abugado. Araw-araw, nakadungaw ako sa likod ng mga rehas na ito, nagmamasid sa parada ng iba't ibang klaseng tao sa aming barangay. Wala akong aircon, ang bentilador ko ay naglalabas lang ng mainit na hangin na parang hininga ng dragon, at palagi akong amoy repacked na mantika at katol.

Pero dito sa likod ng rehas, ako ang saksi sa lahat. Ako ang inyong kapitbahay, ang inyong Google Maps, ang inyong bangko, at minsan, ang inyong therapist.

Ang Banal na Oras ng Kape at si Makmak

Alas sais y medya ng umaga. Ito yung oras na tahimik pa ang kanto. Wala pa yung ingay ng tricycle na kulang sa muffler. Nakahanda na ang kape ko—isang sachet ng 3-in-1 na tinimpla sa basong may logo ng sikat na kape na nakuha namin sa promo noong 2018. Isasawsaw ko na sana yung mainit at malutong na pan de sal na binili ko sa kanto nang biglang…

Klang! Klang! Klang! Klang!

Tunog ng isang pisong hinahampas nang walang awa sa bakal na rehas ng tindahan. Kung may alarm clock na gawa sa impyerno, ito yun.

"Pabili po! Pabiliiiii pooooo! Kuya Jepooyyyyyyy!"

Sumilip ako mula sa likod ng mga nakasabit na chichiria. Nakita ko si Makmak. Sampu o labing-isang taong gulang. Nakasuot ng malaking t-shirt na may print ng mukha ng pulitikong natalo noong nakaraang eleksyon. Magulo ang buhok, may tuyong muta pa sa kanang mata, at hawak ang isang makintab na smartphone na malamang ay mas mahal pa sa net worth ng buong tindahan ko.

"Ano yun, Makmak? Ang aga-aga, wagas makahampas ng barya. Sisirain mo ba tindahan ko?" tanong ko, habang pinipigilan ang inis dahil lumamig na nang bahagya ang kape ko.

"Kuya Jepoy, pa-load nga po. Bente lang. Regular." Sabi niya, habang nakatutok pa rin ang mga mata sa screen ng phone niya. Naglalaro na naman ng Mobile Legends.

"Bente? Bakit hindi ka mag-promo? Sayang bente mo."

"Pang-data ko lang, Kuya. Ubos na eh. Bilis na, Kuya, nasa clash kami! Baka ma-report ako, AFK daw! Bobo pa naman nung tank namin!" nagmamakaawang sigaw ng bata, na para bang nakasalalay sa bente pesos na load ang kapayapaan ng buong mundo.

Kinuha ko ang keypad phone kong luma—yung tipong pwede mong ipukpok sa pako at hindi masisira—at tinype ang number niya na memoryado ko na dahil araw-araw ba namang nagpapaload ang batang ito.

"O, pumasok na," sabi ko.

Inabot niya ang bente pesos na basa ng pawis. "Salamat, Kuya! Ayun, ulti! Patay kang nana ka!" sigaw niya habang patakbong umalis pabalik sa bahay nila.

Napailing na lang ako. Noong kasing-edad ko si Makmak, ang pinoproblema ko lang sa umaga ay kung paano mananalo sa teks o kung sino ang taya sa patintero. Ngayon, ang mga bata, high blood na sa umaga dahil sa "clash" at "bobo na kakampi." Iba na talaga ang panahon. Kagat sa pan de sal. Sipsip ng kape. Simula na ng mahabang araw.

Ang Sining ng Pangungutang ni Mang Larry

Pagsapit ng alas diyes ng umaga, sumisikat na ang araw at nagsisimula na ang nakakapasong init. Amoy mo na ang usok ng mga nag-iihaw ng talong at nagpiprito ng tuyo sa mga kalapit na bahay. Sa ganitong oras, madalas dumating ang mga VIP ng tindahan. Very Important Peste.

"Jepoy, pamangkin! Kamusta ang pinakagwapong negosyante sa buong Barangay San Roque?"

Pumasok sa eksena si Mang Larry. Wala siyang suot na t-shirt, nakalabas ang malaking tiyan na produkto ng dekada ng dedikasyon sa pag-inom ng serbesa. Ang amoy niya ay pinaghalong pawis, kahapon na alak, at maling desisyon sa buhay.

Alam ko na agad ang ibig sabihin ng pagbati niyang ito. Kapag tinawag ka nang "pamangkin" ng taong hindi mo naman kaano-ano, ihanda mo na ang ballpen mo.

"Naku, Mang Larry, agang-aga, pambobola ang dala niyo. Anong kailangan natin? Suka? Mantika? Asin?"

Lumapit siya sa rehas, inilapit ang mukha niya na halos pumasok na sa loob ng tindahan ko. "Alam mo, Jepoy, sumasakit kasi yung kasu-kasuan ko. Sabi nung doktor sa barangay clinic, kailangan ko daw ng gamot pampainit ng katawan. Baka naman pwede mo muna akong ipasok sa... mahiwagang listahan mo? Isang bilog lang na Gin, tsaka dalawang sachet ng kape pampababa ng tama."

Napabuntong-hininga ako. Kinuha ko ang isang asul na notebook mula sa ilalim ng estante ko. Ito ang Death Note ng aming barangay. Ang "Mahiwagang Listahan ng mga Utang". Kung mapapasakamay ito ng NBI, siguradong marami ang makukulong dahil sa estafa.

Binuksan ko sa pahina na nakapangalan kay "LARRY - Tropa ni Kap".

"Mang Larry," panimula ko, ginagamit ang boses ko na parang guro na pinapagalitan ang estudyante. "Ayon sa aking records, may utang ka pang isang Tanduay lapad noong Martes, tatlong lata ng sardinas noong Biyernes, at kalahating kilong bigas noong Linggo. Ang total mo ay nasa kwatro siyentos sitenta y singko. Nangako kang magbabayad nung kinsenas."

Kinamot ni Mang Larry ang tiyan niya at ngumiti nang alanganin, litaw ang dalawang bungi sa harap. "Eh, pamangkin... na-delay kasi yung padala nung anak kong nasa Dubai. Wag ka mag-alala, bukas na bukas, pagdating ng remittance, ikaw unang-unang babayaran ko. Pebrero beinte-nuwebe, pangako!"

Tinignan ko siya nang masama. "Mang Larry, walang beinte-nuwebe ngayon, hindi leap year."

"Ay ganun ba? O sige, trenta! Trenta, babayaran kita!"

Kung may Olympic sport lang sa paggawa ng palusot at pangungutang, matagal na tayong may gold medal bago pa si Hidilyn Diaz. Dahil sa awa (at dahil alam kong hindi niya ako titigilan at manggugulo lang siya sa harap ng tindahan ko buong araw), inabot ko ang isang maliit na bote ng gin.

"Huling utang na 'to, Mang Larry. Pag hindi ka nagbayad sa katapusan, ipapa-tulfo kita kay Aling Nena na asawa mo."

Nanlaki ang mata niya sa banta ko. Ang asawa niyang si Aling Nena ay kilalang may sinturon na itim sa pagpalo ng tsinelas. "Oo ba, Jepoy! Pangako ng lalaki! Salamat, pamangkin!" mabilis niyang kinuha ang bote at naglakad palayo na parang nanalo sa lotto.

Isinulat ko sa notebook: +1 Gin (Maliit). Total: 520. Lord, kayo na po bahala maningil sa taong 'to.

Ang Dos Pesos na Suka at ang Piso-Pisong Chismis

Kung akala mo pelikula lang ang may intermissions, sa sari-sari store, meron din. Ito yung tinatawag naming "Prime Time Chismis Hour" na nangyayari tuwing alas tres ng hapon. Ito yung oras na tapos na maglaba, magsaing, at magpakain ng mga alaga ang mga nanay sa barangay, kaya may libre silang oras para pag-usapan ang buhay ng may buhay.

Pumasok si Tita Baby. Nakasuot ng duster na may butas sa may kili-kili at may dalang maliit na platitong may barya.

"Jepoy, pabili ngang sukang datu puti, yung tag-lilima. Atsaka isang bawang."

Iniabot ko ang hinihingi niya. Inaasahan kong aalis na siya, pero hindi. Sumandal siya sa bakal na rehas ko, inilagay ang siko sa pagitan ng puwang ng bakal, at luminga-linga sa paligid na parang secret agent na nag-iingat sa mga espiya.

"Uy, Jepoy," pabulong niyang sabi, kahit wala namang ibang tao sa kanto. "Nabasa mo ba yung post nung anak ni Aling Susan sa Facebook?"

Nagkunwari akong nag-aayos ng mga nakadisplay na sabon. "Hindi po eh. Bakit, Tita?" (Rule #1 sa tindahan: Wag kang magpapakitang interesado sa chismis, pero wag ka ring aalis para marinig mo pa rin.)

"Naku! Nag-post kasi ng picture sa ospital. Sabi niya, 'Thank you Lord for this new blessing.' Eh di ba, ang sabi sa atin, nasa Manila daw nagtatrabaho sa call center? Sus, call center daw! Nabuntis pala ng asawa nung kapitan sa kabilang barangay!"

Nanlaki ang mata ko, pero pinigilan kong mag-react nang malala. "Hala, totoo ba yan, Tita? Baka naman appendix lang ang inoperahan?"

"Anong appendix?! Ang laki-laki ng baby sa picture, mukha ngang sanggol ng elepante sa laki eh! Tsaka alam mo ba, nakita ko yung asawa ni Kapitan noong isang araw, bumibili sa palengke, mukhang problemado. Naku, sinasabi ko sa'yo, magkaka-world war 3 sa barangay hall mamaya!"

Tumataginting na 45 minutos siyang nakatayo doon. Napag-usapan namin (o higit na tama, pinakinggan ko siya mag-monologue) ang buhay pampamilya ni Susan, ang posibleng corruption sa budget ng pa-liga ng basketball ng barangay, at kung paanong ang aso nina Mang Tomas ay mukhang aswang tuwing gabi.

Ang sari-sari store ang pinakamabilis na intelligence agency sa Pilipinas. Talo pa namin ang NBI at CIA. Hindi mo na kailangang magbasa ng dyaryo; tumambay ka lang sa tindahan ko nang isang hapon, updated ka na sa buong kasaysayan, pulitika, at sex life ng mga tao sa radius na tatlong kilometro.

Nang matapos siya, nagbayad siya ng pitong piso at umuwi. Sulit na sulit ang pitong piso para sa halos isang oras na talk show.

Ang Dayo sa Labyrinth ng Barangay

Alas singko ng hapon. Trapik na sa labas ng subdivision at ang hangin ay amoy usok na ng tricycle at inihaw na isaw. Mula sa malayo, nakita ko ang isang taong halatang hindi taga-rito. Naka-helmet, may suot na uniporme ng kilalang delivery app, at hawak ang cellphone habang patingin-tingin sa mga bubong ng bahay—na para bang nakasulat doon ang address.

Huminto ang motor niya sa tapat ng tindahan ko. Nagpunas ng pawis na tumutulo mula sa helmet niya.

"Boss, pabili ngang malamig na tubig. Yung pinakamalamig niyo po, parang awa niyo na," sabi niya na parang galing siya sa disyerto ng Sahara.

Inabutan ko siya ng isang bote ng nakakapasong lamig na tubig na nagyeyelo pa ang ilalim. Inisang-lagok niya ang kalahati bago nakahinga ng maluwag.

"Boss, magtatanong lang sana. Kanina pa kasi ako nagpapaikot-ikot dito eh. Mali yata yung pin sa Google Maps. Saan po ba dito yung Block 14, Lot 22, Phase 4, Extension 3, Dimasalang Street, Barangay Mapayapa?"

Natawa ako nang mahina. Ang sistema ng address sa Pilipinas ay ginawa yata ng isang taong lasing habang naglalaro ng dart pin.

"Naku, boss," sagot ko habang nagkakamot ng batok. "Ang Phase 4, nasa kabilang dulo pa ng barangay. Pero yung Extension 3, wala doon. Ang Extension 3 ay nasa likod ng Phase 1. Wag mong susundan yung mapa sa phone mo, mapapahamak ka lang dito sa amin."

Halatang naiyak ang kaluluwa ng rider sa sinabi ko. "Eh paano ko po makikita yun, boss?"

"Ganito," tinuro ko ang daan gamit ang nguso ko—ang pambansang paraan ng pagtuturo ng direksyon. "Diretsuhin mo 'tong kalyeng ito. Pag nakita mo yung malaking puno ng mangga na may nakatambay na dalawang asong galis, kumanan ka. Tapos, may makikita kang court ng basketball na ginawang sampayan ng mga kumot. Wag kang dadaan dun, sa kaliwa ka. Pag may nakita kang bahay na kulay pink na may gate na kulay green tapos may nagkakaraoke kahit alas singko pa lang, yun na yung kalyeng hinahanap mo. Hanapin mo na lang yung bahay na may nakasabit na gulong na ginawang paso."

Nakatingin lang sa akin ang rider, parang pino-process ng utak niya kung nagsasalita ba ako ng ancient elvish language. "Puno ng mangga... aso... sampayan... pink na bahay... paso na gulong. Sige boss, susubukan ko. Salamat."

Umalis siyang parang sundalong papunta sa gyera na hindi alam kung makakabalik pa. Sa isip-isip ko, sana makarating siya nang ligtas. Ang mga nagtitinda sa sari-sari store ang tunay at orihinal na Waze ng bansa.

Ang Huling Barya bago Magsara

Gabi na. Alas onse. Wala na ang rampa ng mga chismosa, tapos na ang shift ng mga lasing, at nakatulog na ang mga batang nag-e-ML. Tanging ang tunog ng mga kuliglig at ang malayo at sintunadong kanta ng "My Way" mula sa videokehan sa kabilang kanto ang naririnig.

Oras na para magsara. Iniipon ko na ang mga barya, pinaghihiwalay ang mga singko sa piso at mga bente sa limampu. Hinihila ko na pababa ang corrugated metal door ng tindahan nang may marinig akong mabilis na yabag.

"Kuya Jepoy! Kuya, wait lang po, pabili!"

Pinigil ko ang pagbaba ng pinto. Nakita ko si Maya. Dalawampu't dalawang taong gulang, working student. Kumukuha siya ng Nursing sa isang unibersidad sa bayan at nagtatrabaho bilang call center agent sa gabi para tustusan ang pag-aaral niya at ang pamilya niya, lalo na't may sakit ang tatay niya.

Pusyaw ang mukha niya. Gusot ang uniporme niya, at may malalaking dark circles sa ilalim ng kanyang mga mata na nagkukwento ng ilang buwang kakulangan sa tulog.

"Oh, Maya, buti nakaabot ka. Galing shift o papasok pa lang?" tanong ko.

"Galing po, Kuya. Nag-overtime tapos nag-ayos pa ng requirements sa school kanina. Pabili po ng isang Pancit Canton, yung sweet and spicy, tapos isang itlog. Tsaka, Kuya, may Biogesic ba kayo? Medyo masama pakiramdam ko eh."

Kumuha ako ng canton, itlog, at dalawang tableta ng paracetamol. Iniabot ko sa kanya sa pagitan ng mga rehas. Kinuha niya ang coin purse niya. Isang maliit na pitaka na paboritong souvenir sa mga binyag. Hinalungkat niya ito, binibilang ang mga barya na tumutunog habang nag-uumpugan.

Piso... limang piso... sampung piso...

Tumigil siya. Kumunot ang noo niya, at muling kinapa ang ilalim ng bag niya. Tumingin siya sa akin, at sa pagkakataong ito, napansin ko ang panginginig ng boses niya at ang pamumuo ng luha sa kanyang mga mata.

"Kuya Jepoy... kulang po ako ng limang piso. Pwede po bang ibalik ko muna yung itlog? Canton na lang po tsaka gamot."

Sa isang iglap, nawala yung pagod ko sa buong araw. Tinitigan ko ang batang babaeng ito na pinapasan ang mundo sa maliit niyang balikat. Hindi dahil sa limang piso, kundi dahil sa bigat ng buhay na nagtulak sa kanya para maiyak dahil sa kakulangan ng limang piso para sa isang itlog na magsisilbing hapunan at almusal niya pagkatapos ng bente-kwatro oras na pagod.

"Wag na," sabi ko nang mahinahon. Kinuha ko ang itlog na inaabot niya at ibinalik ko sa plastic na bitbit niya. Dinagdagan ko pa ito ng isang sachet ng Milo. "Sa'yo na yan. Libre na yung itlog tsaka yung Milo, pampalakas bago ka matulog. Kumain ka nang maayos, Maya."

Tumingala siya sa akin. Tumulo ang isang luha mula sa mata niya, agad niya itong pinunasan gamit ang likod ng kanyang kamay. "Salamat, Kuya Jepoy. Pasensya na po ah, ang bigat lang po kasi talaga ngayong araw. Na-promote nga po ako sa work, pero bagsak naman ako sa isang major subject. Tapos pumasok na naman sa ospital si Tatay. Nakakapagod lang po."

Nakinig lang ako. Dito sa likod ng rehas, hindi lang ako nagtitinda ng de-lata, nagpapabenta rin ako ng oras at tenga para sa mga taong walang ibang masabihan.

"Alam mo, Maya," panimula ko, habang nakasandal sa bakal na rehas na namamagitan sa amin. "Buhay parang sari-sari store lang yan. Minsan, out of stock yung mga gusto natin. Minsan, panis yung binigay sa ating sitwasyon. At madalas, parang kulang palagi yung sukli ng tadhana sa mga paghihirap natin."

Ngumiti nang bahagya si Maya habang nakikinig.

"Pero tulad ng tindahan ko, kinabukasan, magbubukas ulit yan. May bagong delivery, may bagong supply. Pahinga ka lang ngayon. Iiyak mo ngayong gabi. Bukas, pag gising mo, harapin mo ulit ang araw. Kaya mo 'yan. Ikaw pa ba?"

Ngumiti na siya nang tuluyan, isang ngiting kahit papaano'y nabawasan ng isang kilong bigat. "Opo, Kuya. Maraming salamat talaga. Babayaran ko rin 'tong limang piso bukas!"

"Wag na! Sisingilin ko na lang dyan si Mang Larry. Sige na, uwi na at baka lumamig pa yung hangin."

Pinanood ko siyang maglakad palayo, hawak nang mahigpit ang plastic na naglalaman ng kanyang tawid-gutom. Nang makapasok siya sa maliit na eskinita papunta sa bahay nila, ibinaba ko na nang tuluyan ang metal na pinto ng tindahan.

Clang!

Sumara ang tindahan. Madilim na sa loob. Tanging ang maliit na ilaw mula sa poste sa labas ang tumatanglaw sa mga alikabok na naglalaro sa hangin. Tumingin ako sa paligid ko. Sa mga sachet ng kape na hindi nabenta, sa mga garapon ng kendi na kalahati na lang ang laman, at sa asul na notebook na puno ng mga pangakong madalas napapako.

Dati, iniisip ko na ang mga rehas na bakal sa harapan ng tindahan ko ay inilagay para hindi makapasok ang mga magnanakaw. Para protektahan ako sa mga taong nasa labas. Para ihiwalay ako sa gulo ng barangay.

Pero habang tumatagal, na-realize ko na hindi pala ganoon. Ang mga rehas na ito, hindi ito pader na naghihiwalay sa amin. Ito yung mismong tulay kung saan nagtatagpo ang buhay ko at ang buhay nila.

Sa bawat baryang inaabot sa pagitan ng mga bakal na ito, may kapalit na kwento. Kwento ng pangarap ng isang batang nag-e-ML, kwento ng pagtakas ng isang lasing sa problema niya, kwento ng kalungkutan at inggit ng mga chismosa, kwento ng pagkaligaw at paghahanap ng direksyon, at kwento ng pagod ngunit matapang na pag-asa ng isang estudyante.

Pinatay ko ang ilaw. Sa likod ng mga rehas ng tindahan, hindi ako nakakulong. Dito, ako ang pinakamalayang nakakakita sa totoong takbo ng mundo ng mga karaniwang Pilipino. At bukas, pagsikat ng araw, magtitimpla ulit ako ng kape, maghihintay sa barya ni Makmak na hahampas sa bakal, at magbubukas ulit ng pinto para pakinggan ang "Pabili po!" ng aking munting uniberso.